Anders Molander — Discretion in the Welfare State: Social Rights and Professional Judgment (2016)
Stel: je werkt als wijkverpleegkundige en je ziet bij een cliënt iets wat je zorgen baart. Niet zozeer medisch, maar menselijk. Eenzaamheid, verval, een situatie die langzaam misgaat. Het protocol zegt niets over wat je nu moet doen. Je hebt ruimte. Maar wat doe je met die ruimte?
De Noorse filosoof Anders Molander schreef een boek over precies die vraag. De Engelse term discretion (in het Nederlands: beoordelingsvrijheid) is het centrale begrip. Niet in de zin van zwijgzaamheid, maar in de zin van de professionele bewegingsruimte die je hebt als de regel het antwoord schuldig blijft.
Molander maakt een onderscheid dat er op het eerste gezicht misschien technisch uitziet, maar bij nader inzien heel praktisch is. Hij onderscheidt twee kanten van beoordelingsvrijheid.
De eerste kant is structureel: de ruimte die je hebt. Die ruimte is er altijd, want geen protocol dekt elke situatie. Dat weet elke professional.
De tweede kant is epistemologisch — en die is interessanter. Het gaat niet om de ruimte zelf, maar om je vermogen om te beredeneren wat je daarbinnen doet. Niet alleen: ik doe dit. Maar: ik doe dit, en wel omdat… En dat ‘omdat’ moet je kunnen uitleggen met argumenten die een ander kan volgen en erkennen als legitiem.
Dat is een hoge lat. En dat is precies de punt.
Want wie zijn handelen niet kan onderbouwen – niet aan een protocol, maar aan de ander, aan de cliënt, aan een collega, aan de tuchtrechter – handelt misschien binnen de regels, maar nog niet als professional in de volle zin. Je hebt de ruimte benut, maar niet bewoond.
Molander laat zien dat praktische wijsheid niet begint bij gevoel of intuïtie, maar bij het vermogen om te redeneren over wat je doet. Niet achteraf, als verantwoording. Maar als onderdeel van het handelen zelf.
Je zou de twee dimensies zo kunnen samenvatten: beoordelingsvrijheid is de ruimte die je hebt, beoordelingsbekwaamheid is wat je ermee doet. Het eerste kun je krijgen. Het tweede moet je ontwikkelen.
Voor iedereen die werkt in zorg, welzijn of onderwijs – en die dagelijks situaties tegenkomt waarin de regel het antwoord schuldig blijft – is dit een boek dat je helpt begrijpen wat je al doet, en waarom dat er werkelijk toe doet.
Anders Molander (2016). Discretion in the Welfare State: Social Rights and Professional Judgment. Routledge.